‘Kijken naar de binnenkant’
David Cronenberg (‘Dead Ringers’, ‘The Fly’, ‘Crash’, ‘Existenz’)
is steeds geboeid geweest door breuklijnen, identiteit,
ontdubbelingen, mensen die buiten bekende patronen evolueren,
opgezadeld zitten met een gemis.Ook nu schetst hij meesterlijk
de innerlijke denkwereld van een volwassene die een jeugdtrauma
niet kan verteren en zijn verloren geheugen tracht te
reconstrueren om oorzaak en gevolg te begrijpen. De film speelt
zich in feite af in Spiders hoofd. Bij deze aarzelende zoektocht
naar zijn eigen identiteit en verleden, komen brokstukken van
gisteren het huidig gedrag stilaan meer en meer zin geven.
Flarden herinneringen leiden tot de wedersamenstelling van een
ontsporende gezinssituatie waarvan hij als jongetje de stille
getuige en het onbegrepen slachtoffer was. De puzzle ontwarren,
maakt de structuur uit van deze intrige-rende film die een
mentale reis in rake beelden vat. Woorden zijn hier veelal
overbodig, zo intens zijn de beelden, suggestief bevreemdend
sfeerrijk. Enkel de herinnering bekent kleur. Cronenberg laat
Spider, de verwarde Cleg (een onvergetelijke Ralph Fiennes,
tevens schitterend in Red Dragon, Schindler’s List, Quizz Show,
Strange Days, The English Patient), in beeld aanwezig zijn als
observator van wat hij als tienjarige thuis beleefde. Zijn
vroegere ervaringen verlopen parallel met de drie personages
die, in zijn geschifte geest vervloeien tot énzelfde vrouw, door
een schitterende Miranda Jackson achtereenvolgens neerzet als
moeder, als prostituée en als Mrs. Wilkinson. Ook Gabriel Byrne
en Lynn Redgrave leveren prachtprestaties af in deze
buitengewone verfilming van Patrick McGraths roman die hij
vrijelijk interpreteerde : ‘Je moet de tekst verraden om hem
trouw te kunnen zijn’. ‘Spider’ weerspiegelt perfect Cronenbergs’
visie op het leven dat hij bestempelt als ‘een chaotische,
passionele constructie, opgezet en beleefd door grillige mensjes
die ronddraaien in een niets vermoedende en onwetende
buitenwereld’. Gesitueerd in het ‘cockney-milieu’ van de
verpauperde, industriële Londense onderbuik blijft ‘Spider’ een
prachtig en boeiend portret van een ontwrichte persoon, op zoek
naar een verklaring van de dood van zijn moeder.
De verstoorde innerlijkheid van deze ‘man met een spinnenweb in
zijn hoofd’ is drager van de vragen die Cronenberg aan de orde
stelt over onze eigen manier om te leven van een imago dat door
de feiten niet altijd wordt beaamd. Maken we niet zelf onze
identiteit ? Staan herin-neringen gelijk met identiteit ? Is
Spider de getuige van zijn eigen leven of is dit een illusie ?
Speelt verbeelding ons parten of hebben we het juist voor
omtrent ons eigene ‘ik’ ? Of is de werkelijkheid van onze
ervaringen eerder een bizarre cocktail van interpretaties ? Is
ons geheugen ‘geïnfecteerd’, vervormd door herinneringen ?
Bepaalt onze verbeelding ons gedrag ? Wat is de invloed van de
omstandigheden op de beeldvorming over onszelf ? Is
subjectivi-teit niet normaal ? En waar ligt de grens van de
ontsporing ? Cronenberg ontwikkelt rond deze vragen een
emotioneel drama waarin het geheugen anders werkt dan een louter
registrerende camera. Hij speelt een spel met de kijker :
naarmate het verleden vorm krijgt, groeit het besef dat het
verleden alleen maar is wat het lijkt in de geest van iemand die
zijn greep op de werkelijkheid heeft verloren. Ralph Fiennes,
magistraal als Spider, bewijst eens te meer dat hij de beste
acteur is van zijn generatie : beheersd, gevoelig, fysisch
typerend wat er onderhuids gebeurt. Onbeschrijfelijk echt.
Gesitueerd in een typisch Engelse volksbuurt, leunt de film aan
bij de ‘Angry Young Men’, die sociale verhalen brachten, vol
ingehouden woede omtrent situaties die hun wortels vonden in de
klassenstructuur. ’Spider’ is dan ook een intense film over
opzij geschoven menselijkheid, verwarring over onrechtvaardige
toestanden die, om en rond, mensen terloops ontwrichten.
Cronenberg levert weer een ijzersterke film af die je niet vlug
zal vergeten. Fascinerend. Een film om sprakeloos van te worden.
www.spiderthemovie.com |
