.: 2003-2004  Deel 2 :.

In het kielzog van de succesrijke ’Alzheimer’ (Eric Van Looy), kreeg Stijn Coninx’ film
minder media-aandacht. Het verhaal van ‘Verder dan de maan’, een kinderlijk ontwaken in een fanatiek protestantse familie waar woord en daad niet samenvallen, was ook duidelijk minder commercieel. De ’comeback’ van Stijn Coninx was nochtans eens gebeurtenis. Naast de terecht geroemde ‘Daens’ en de boeiende film ‘Licht’, was hij ook de maker van de Urbanusfilm ‘Koko Flanel’. Tussentijds was hij intens bezig met tal van projecten die om diverse redenen niet doorgingen : Tijl Uilenspiegel, Damiaan (verfilmd door Cox), ‘The File’(Leon Dewinter), ‘Olympic Games’, ‘Survivre avec les Loups’ (overlevings-story van joodse kinderen), ‘Ebola’ e. d. m. Met bovenop de verantwoordelijkheid voor enkele multimediale initiatieven waarvan hij de regie deed. Reden te over om Stijn Coninx’ nieuwe film vol verwachting tegemoet te zien.

Eén ding is zeker : ‘Verder dan de Maan’ is het bekijken overwaard. Eens te meer het werk van een gedreven vakman met oog voor betekenisvolle details die het verhaal kruiden en niveau geven. Coninx moet het niet hebben van experimentele truukjes : hij vertelt strak en precies, met warmte en invoeling voor gezinsleden wiens toekomst bepaald of doorkruist wordt door familiale gebeurtenissen en maatschappelijke evoluties. Het verhaal wordt gediend door de prachtfotografie van Walther Van den Ende en de opmerkelijke vertolkingen van Johanna Ter Steege, Huub Stapel, Neeltje De Vree, Dirk Roofthooft, Wim Opbrouck, Anneke Blok en Jappe Claes. Een co-productie met een moeilijke aanloop die Stijn Coninx tot een knap werkstuk wist om te bouwen.

Wie af en toe een boek leest weet uit ervaring dat verbeelding een belangrijke reisfactor is in tijd en ruimte. Dat actualiteitswaarde vaak een heel relatief begrip is. Dat verhalen over voorbije episodes ons makkelijk de eigentijdse werkelijkheid laten verkennen. Dat lezen, kijken en luisteren niet altijd geconditioneerd hoeven te zijn door ‘flashy’ beeldwisselingen : elk genre heeft zijn eigen aanpak, ritme, verteltrant en drijft op eigen adem. Dat besef
verhoogt het kijkplezier bij deze eerder intimistische film die bewust ‘vertelt’, in soms pakkende beelden, hoe samenleven in een specifiek milieu droom en werkelijkheid kan doorkruisen. Want tussen de sequensen door schetst de film een voor velen herkenbare wereld en boort de regisseur naar achtergronden en vooroordelen die een familie in moeilijkheden brengt wegens een gebrek aan zin voor relativiteit en fanatieke miskenning van evoluties die er niet om liegen.

In het voorbeeldig protestants boerengezin van boer Mees loopt een en ander fout. Zelfs vlak voor de communie van de negenjarige Caro : ze is er helemaal klaar voor, denkt ze. Tot ze beseft dat het allemaal niet klopt. Wie is God? En als hij dan zo goed is, waarom draait alles dan zo vierkant ? Hoe meer ze denkt, hoe harder ze twijfelt. En stilaan groeit haar versie van de feiten. Want op bezoek gaan bij God kan niet, hoe ver de wetenschap ook vordert en hoe dicht een reis naar de maan ook dichtbij is in 1969 (het jaar van de maanlanding van de Apollo 11). God heeft de schepping in zeven dagen gemaakt en dat is veel te vlug. Daarom zijn er zoveel onvolmaaktheden, redeneert de kleine Caro.

Haar vader Mees (Huub Stapel) wilde ooit priester worden, maar weet het intussen zelf allemaal niet meer en moeder Ita (Johanna Ter Stege) heeft het te druk met het bijeen houden van haar gezin om na te denken en antwoorden te zoeken. Caro’s heerlijk naïeve godsbeeld brokkelt af en krijgt een nieuwe invulling. Op maat van wat ze gezien heeft : mensen zullen wellicht steeds dezelfde fouten blijven maken. Het enige te doen is dan ook vergeven. In weerwil van eerdere harde stellingnamen, belooft boer Mees belooft zijn dochter dat ze nog verder zal gaan dan de maan, misschien daar waar God is ?

‘Verder dan de Maan’ gaat over de zoektocht naar liefde en geluk. Over God en wie dat nu eigenlijk is. Over vooruitgang en de (on)eindigheid daarvan. Over het leven van een boerengezin in de woelige jaren zestig. Over het volwassen worden van een kind, een onbegrijpelijk proces, dat we nochtans allen doormaakten, maar ons met geen mogelijkheid meer kunnen inbeelden. Een knappe verfilming van groot worden en zijn.

Stijn Coninx situeert zijn verhaal in de woelige jaren zestig : ontvoogding, contestatie, verwereldlijking, feminisme, groeiend individualisme en afbraak van het samenhorigheidsgevoel bepaalden er meer en meer het familiaal en maatschappelijke leven. De invloed van de televisie, de Vietnam-oorlog, de Palestijnse kwestie, de hongersnood in Afrika en de technologische sprong voorwaarts hypothekeren het welvaartsoptimisme en de vaste normen. De ‘Smaak van vrijheid’ keilt tradities omver, geloofspraktijken krijgen klappen. Twijfels ondergraven vermeende zekerheden. Het economisch optimisme krijgt met de oliecrisis van 1973 en een ‘eerste varkenspest’ een serieuze deuk. Meteen een prachtdecor voor dit ingetogen melodrama waarin de zoektocht naar liefde en geluk, lyrisch, in poëtische beelden wordt bevraagd. Herkenbaar tot en met. ‘Verder dan de Maan’ is innemend en hartverwarmend, met een parfum van gisteren, voor mensen van vandaag. Een kleinood dat blijft nazinderen : een ‘Stijn Coninx’-film, tot en met : inhoud, vormgeving, emoties en menselijkheid vloeien er moeiteloos in mekaar en geven ruim stof tot nakaarten en nagenieten van deze realistische plattelandskroniek, vol raakpunten met de recente actualiteit.

Stijn Coninx aarzelde aanvankelijk om deze film te maken. Tot het hem daagde dat velen onder ons verloren lopen in de snelheid van het leven en het allemaal niet meer weten. En dat werd het aanknopingspunt, heel herkenbaar, heel dichtbij, heel echt. Hij veranderde het scenario, sleutelde, knipte en plakte en levert met ‘Verder dan de maan’ een pleidooi af voor begrip en geloof in het goede van de mens, hoe onvolmaakt ook.

Het beste uit Nederland en Vlaanderen samen onder de maan. Niet te missen!