Officiële site
met trailer |
05 10 2004
Regie:
Scenario:
Fotografie:
Muziek:
Montage:
Vertolking: |
Winnaar Gouden Leeuw Venetië 2003
Andreï Zviaguintsev
Vladimir Moiseenko, Alexandre Novototsky
Michaïl Krichman
Andreï Dergachev
Vladimir Mogilevsky
Ivan Dobronravov (Ivan), Vladimir Garin (Andreï),
Konstantin Lavronenko (vader), Natalia Vdovina (moeder) |
|
|
 |
De Russische film is terug van weggeweest. Niet meteen in het
commerciële genre dat leeft van technologische stunts en
megabudgetten, wél in de kleinschalige kwaliteitsfilm waar
inhoud en vormgeving mekaar ondersteunen in plaats van
verpletteren. Ondanks de o.a. economische crisis in het
uitgestrekte land van Poetin, bleven kleine pareltjes
doorsijpelen in Europa, zoals Loengin’s ‘Taxi Blues’. Vorig jaar
was er ook nog ‘Lilya 4-Ever’, maar internationaal ligt de grote
periode van Tarkovski en Sokurov met hun bijzonder gelaagde
films achter de rug. Verrassing alom : de Russische film staat
er weer : ‘The Return’, de debuutfilm van Andrey Zvyagintsev,
werd in Venetië terecht bekroond met de Gouden Leeuw.
Ogenschijnlijk is The Return een avontuurlijke jongerenkroniek.
Wanneer twee broers van 11 en 14 jaar na een namiddag ravotten
thuis komen, wacht hen een grote verrassing. Hun verloren
gewaande vader is terug thuis, na 12 jaar afwezigheid. Veel tijd
om zich vragen te stellen hebben de jongens echter niet. De
vader neemt hen de volgende dag mee op een avontuurlijke tocht
naar een onbekende bestemming. Op die tocht blijkt de zwijgzame
vader erg autoritair en ondoordringbaar maar ook goed en
vergevingsgezind. Hij leert zijn zonen overleven, traint hen als
soldaten, leert hen fysisch en moreel weerbaar zijn, en straft
streng… Hoewel de broers erg aan elkaar gehecht zijn, lijken zij
wel tegenpolen. Andrei, de oudste, aanvaardt de vader
onvoorwaardelijk terwijl de jongste, Ivan, zich zeer wantrouwig
opstelt en zelfs in opstand komt. Toch komen beide broers
gesterkt terug van hun avontuur. Zij hebben hun angsten
bezworen. Maar hoe ?
The Return is een filmgedicht met meerdere betekenissen : de
mysterieuze thuiskomst van de verloren gewaande vader is
aanleiding tot een verrassende initiatieritus die uitmondt in
een finale die even sober als verpletterend is. De regisseur
vertaalt het thema van de reis in een vormingstrip die met
Spartaanse vasthoudendheid de moederkindjes omvormt tot
initiatief-rijke jonge mannen, zonder angst voor het onbekende.
De film heeft een magisch, verleidelijk effect op de kijker die
weer het plezier ontdekt mee te bouwen aan een film en de
verschillen-de interpretaties van het verhaal toetst aan de
fenome-nale beeldenrijdom, vol toespelingen op betekenisvolle
natuurelementen en overlevingsactivi-teiten die door een
sluipende camera in een intrigerend zoektocht worden omgezet. De
verhoudingen tussen het trio spreken boekdelen en verwijzen naar
onvermoede actualiteiten in opvoeding en vorming. De vader
beperkt wil daarin tegensprekelijk, passieve gemakzucht omzetten
in persoonlijke beslissingen van jongeren die dat verleerd zijn
in een overbescherm-de thuissituatie. Hij is niet beïnvloedbaar
en weinig spraakzaam maar weet blijkbaar waar hij mee bezig is.
Onder het motto ‘Wass sich neckt, liebt sich’ ( ‘Wie zijn
kinderen liefheeft, spaart de roede niet’), ontpopt hij zich als
een gids op onbekend terrein. Meteen groeit de film uit tot een
parabel over de hedendaagse ‘condition humaine’ in een fiklm die
heel wat boeiender is en dieper graaft dan tv-formats als
‘Expeditie Robinson’. Levensvragen over de vader-kindrelatie,
liefde, bezit, pijn, ontbering, volharding, comfort, gezag en
dood worden subtiel aangekaart. In de strenge vaderfiguur kan je
een spirituele gids zien, zelfs een religieuze metafoor. ‘The
Return’ is meteen een filmische uitnodiging om op avontuur te
gaan, de overrompelende, mystieke kracht van de natuurelementen
te ervaren, kortom, om anders te kunnen leven ? Er zijn genoeg
betekenisrijke symbolen om deze bespiegelingen te staven : een
steiger in het water, een toren in het woud, uitgestrekte
wouden, een meer, regen, wolken… In die zin kan The Return
geïnterpreteerd worden als een bespiegeling over mens en natuur,
een ode aan het leven waar de dood van in de openingsbeelden in
rondwaart.
Misschien is The Return simpelweg een allegorie op de
“terugkeer” van de verloren, fysisch of moreel afwezige vader in
onze moderne maatschappij. Een broodnodig gegeven in tijden van
‘nieuwe mannen’, op zoek naar een rol die kinderen helpt echte
waardenverhoudingen te ontdekken in plaats van hen te
confronteren met verwarrende rolpatronen die essenties niet
raken. Vragen genoeg om even mee te mijmeren over het belang van
de ontwikkeling van kinderen en jongeren die meer dan ooit nood
hebben aan evenwicht en structuur : tederheid en bescherming
versus discipline en gericht initiatief ? Dat dit nooit een
makkelijke opdracht is, bewijzen onderlinge vervreemding,
oprispingen, afscheid en machtsspelletjes die ook vandaag onze
gezinsverhoudingen kenmerken. Geen wonder dat heel wat Oedipale
elementen en Freudiaanse motieven aan bod komen in dit sociaal
drama over een zoon (zonen)-vader conflict. Naar deze eventuele
onderstromen wordt discreet verwezen, zonder ooit op de
voortgang en de spanning te wegen. Integendeel.
Voor velen is The Return een psychologische thriller die je
gedurende twee uur onvoorspel-bare huiveringen bezorgt om
tenslotte uit te monden in een beklijvende slotscène. De visuele
economie van middelen waarmee de regisseur dit effect bereikt is
indrukwekkend. De onbe-wogenheid van tijd en ruimte worden
bijvoorbeeld met een zacht bewegende camera in span-ning
omgezet. En de ijle, vervreemdende muziek van Andrei Dergkaikev
draagt bij tot de beklemmende sfeer.
Met The Return heeft de regisseur een film gemaakt van een
beklijvende schoonheid, een film als een mysterie waarvan de
inhoud ook intuïtief kan gevat worden. De impact van dit
meesterwerk vergroot nog door het feit dat de 15-jarige acteur
Vladimir Garin (de oudere broer in de film) de verdrinkingsdood
stierf toen hij door vrienden werd uitgedaagd om in het water te
springen waar de film werd gedraaid.
Wie als toeschouwer geen zin heeft in verregaande interpretaties
kan zich gewoon laten meeslepen door de prachtige fotografie van
de indrukwekkende natuur, de poëtische sfeer, de knap opgebouwde
spanning en de schitterende vertolkingen. Deze winnaar van de
Gouden Leeuw 2003 is, zonder meer, één van de beste films die we
hebben gezien. Zoals Piet Goethals zei : ‘De fotografie is
spannend, de sfeer zinderend en drukkend, en het verteltempo
omhelst de kijker als een opiumdroom. Ga dit zien !’. Wat wil je
nog meer : film als motor van uw eigen verbeelding. Een
bovenbeste film dus, een absolute aanrader! |
|
