Officiële site
met trailer |
09 11 2004
Regie:
Scenario:
Fotografie:
Muziek:
Montage:
Vertolking: |
| OSAMA |
Afghanistan |
2003 |
82' |
Week van de verdraagzaamheid
Siddiq Barmak
Siddiq Barman
Ebrahim Ghafuri
Mohammed Reza Darwishi
Siddiq Barmak
Marina Golbahari (Osama), Arif Herati (Espandi),
Zubaida Sahar (moeder), Khwaja Nader en Mohammed Aref |
|
|
 |
Osama is de eerste Afghaanse film na de val van het Talibanregime
en werd geregisseerd door Barmak Siddiq, rechterhand van de door
de Taliban vermoorde commandant Massoud. Voor het maken van de
film kon de regisseur rekenen op de steun van de
productiemaatschap-pij van de bekende Iraanse familie Makhmalbaf.
De film kreeg de Golden Globe voor de beste buitenlandse film en
een speciale vermelding op het Festival van Cannes. Terecht. De
filmische kwaliteiten van deze diepmenselijke film zijn
onbestwist. Een vergelijking met de eertijds bij Filmclub
Zottegem vertoonde film ‘Kadosh’ dringt zich op : inhoud en
vormge-ving, sfeerschepping en verteltrant, fotografie en
muziek, verhaal en vertolking zijn immers onverbeterlijk, het
effect van deze film op de toeschouwer, onverwoestbaar.
Osama is in de eerste plaats een afrekening met de gruwelijke
dictatuur van de Taliban waaronder het voor de vrouwen ronduit
onleefbaar was. Maar de film vestigt ook de aandacht op de
liefde en de wilskracht die nodig waren om de film te maken. Een
boodschap van hoop voor de toekomst. De film vertelt het
waargebeurde verhaal van een gezin dat alleen nog bestaat uit
vrouwen : de grootmoeder, de dochter en de twaalfjarige
kleindochter. De mannelijke familieleden zijn gesneuveld. Geen
van de vrouwen kan de deur uit om in het levensonderhoud te
voorzien. Er is immers geen man om hen te vergezellen in het
openbaar : een van de mensonterende wetten van het Talibanregime.
Uit pure wanhoop beslist de moeder haar dochtertje te vermommen
als jongen die de naam Osama krijgt. Zo kan het meisje als
winkelhulpje aan de slag, waardoor het gezin toch de eindjes aan
elkaar kan knopen. Op zo’n misdaad staat echter de doodstraf. Op
elk moment dreigt dan ook de ontmaskering. Als “jongen” wordt
Osama immers verplicht deel te nemen aan het gebed in de moskee,
de militaire training, het ritueel bad… Ik wou dat God geen
vrouwen had geschapen, zucht de moeder. Een uitweg lijkt
onmogelijk : vrouwen zitten hoe dan ook gevangen : in hun
burka’s, in de cel, in hun eigen huis of in een harem. Hoewel
voortdurend vernederd houden de vrouwen zich toch sterk, bewust
van hun lot maar niet blind onderworpen. Met amper hoop op een
betere toekomst maar fier om vrouw te zijn. Sluw en verbeten als
het moet, solidair met elkaar als het kan. Misschien laat de
echte, totale bevrijding nog even op zich wachten in de film, de
strijd op zich is al een optimistisch teken.
Met Osama is de regisseur er in geslaagd een indringend en
aangrijpend portret te maken van een maatschappij die tracht te
overleven onder een van de ergste vormen van dictatuur : terreur
die de identiteit van de mens vernietigt. In de grote, mooie
ogen van het kleine meisje ervaren wij de doodsangst die haar
ontwikkeling afremt, zien we het lijden en de pijn van een heel
volk. Voor deze uitzonderlijke rol koos de regisseur een meisje
dat hij aantrof aan de ingang van een filmzaal waar zij zat te
bedelen. De hele cast bestaat trouwens uit niet-professionele
acteurs die de regisseur vond in de vluchtelingenkampen en
weeshuizen. En voor de rol van de Talibansoldaten kon hij
ex-Talibanlieden overtuigen. Deze naturelle personages staan
uiteraard ten dienste van het waarheidsgetrouwe gehalte van de
film. Anderzijds wordt de dramatiek van het verhaal nog versterk
door de minimalistische, directe, zelfs rigoureuze vertelstijl
van de regisseur. Nooit vervalt hij in sensatiezucht.
Integendeel ! Vele tragische gebeurtenissen worden met veel
omzichtigheid gesuggereerd en in een esthetisch verzorgde
fotografie gevat. Er zijn ook tal van poëtische en symbolische
momenten die de tragiek nog schrijnender maken. Zo plant Osama
als laatste aandenken aan haar meisjesbestaan een haarvlechtje
in een bloempot. In de stille hoop dat het ooit zal groeien ?
De film begint met Nelson Mandela’s treffende woorden Vergeten
kan ik niet, vergeven wel. Dat is precies ook het effect dat de
regisseur met zijn film beoogt. De wereld op de hoogte brengen
van de onmenselijke manier waarop het Talibanregime de vrouw
behandelde, zodat de wereld het nooit meer vergeet.
We moeten ons lijden aan de wereld duidelijk maken met onze
eigen woorden en beelden. In die zin is er voor de Afghaanse
cinema een belangrijke rol weggelegd. Want cinema brengt mensen
samen !
Bijna drie jaar nadat de Taliban zijn weggejaagd zijn de
problemen in Afghanistan verre van opgelost. Hoewel de nieuwe
grondwet officieel gelijke rechten geeft aan mannen en vrouwen,
is de praktijk soms helemaal anders. Grote delen van het land
blijven onveilig tengevolge van de voortdurende gevechten met de
Taliban die de grensstreek met Pakistan als hun toevluchtsoord
hebben. En hoe zal men een einde kunnen maken aan de macht van
de stamhoofden en de warlords die hun privé-milities betalen met
de opbrengsten van de alomtegenwoordige drugsteelt? Volgens
president Karzai is Afghanistan een rijk land. De uitdaging voor
de toekomst is de economie weer op gang te brengen en het
daaraan gekoppelde democratiseringsproces te bespoedigen. Hulp
van de internationale gemeenschap blijft meer dan broodnodig.
Als signaal is ‘Osama’ even ‘broodnodig ! Als film zalm hij u
moeiteloos ontroeren en overtuigen. |
|
