Officiële site
met trailer |
30 11 2004
Regie:
Scenario:
Fotografie:
Muziek:
Montage:
Vertolking: |
Winnaar Gouden Palm Cannes 2004
Michael Moore
Michael Moore
Mike Desjarlais
Jeff Gibbs
Kurt Engfehr, Christopher Seward & T. Woody Richman
Michael Moore, George Bush, Donald Rumsfeld, Dick Cheney,… |
|
|
 |
Als uitgangspunt voor deze film is het goed te weten dat “dé
Waarheid” niet bestaat. Enkele briljante Griekse filosofen
hebben het ons 2500 jaar geleden al voorgehouden. Ieder van ons
wordt bij het streven naar “dé Waarheid” gehinderd door zijn
eigen zintuigen. Helemaal moeilijk wordt het als mensen voor
onze ogen een loopje nemen met de waarheid of hun eigen waarheid
trachten op te dringen. De spelers op dit schaakbord zijn in dit
geval de Amerikaanse president Bush en zijn kompanen aan de ene
kant en de bedenker/regisseur Michael Moore aan de andere kant.
Bij “Fahrenheit 9/11” wordt voortdurend heen en weer geslingerd
wordt tussen verbijstering om wat je te zien krijgt en twijfel
bij wat je getoond wordt. Naar eigen zeggen voelde de ondeugende
documentarist de behoefte om “Fahrenheit 9/11” te maken toen hij
bij zijn Oscar-speech (“Shame on you, mister Bush!”) zulke
tegenstrijdige reacties kreeg. De film zou verduidelijken wat
hij toen bedoelde met 'fictieve president' en 'fictieve oorlog'
en in één ruk de ogen van zijn landgenoten openen. Want het
minste wat je kan zeggen is dat de ogen van zijn landgenoten
zeker niet geopend waren door de traditionele Amerikaanse media.
Zowel de zeer gezagstrouwe pers op het thuisfront (steeds op hun
hoede om hun eigen commerciële belangen niet te schaden) als de
“embedded journalists” in Irak vormden zeker en vast niet de
beste garantie voor een kritische berichtgeving. Daardoor kon
Michael Moore het vacuum vullen met feiten waarover de kranten
en TV verzuimd hebben te berichten.
Moore doet dit op zijn vertrouwde manier: evenwichtigheid en
objectiviteit moet je bij hem niet zoeken. De man is zo
overtuigd van zijn eigen denkbeelden, dat hij niet de moeite
neemt om de andere kant van het verhaal te laten zien. Of dat
een bezwaar is, moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Aanhangers
van Moore's ideeën zullen het onvoorwaardelijk met hem eens
zijn, tegenstanders zullen hem een dikke schreeuwlelijk vinden
die overal tegenaan wil schoppen. Onpartijdig kijken naar een
film als “Fahrenheit 9/11” lijkt daarom zeer moeilijk. Wie het
toch wil proberen zal een intrigerende documentaire te zien
krijgen, van een eigenzinnige filmmaker met een belangwekkende
boodschap.
Sommige fragmenten vergeet je nooit meer: Bush, op schoolbezoek
in Florida, de ontzettende gruwel van de oorlog in Irak gevat in
beelden die we anders nooit te zien krijgen omdat ze
gecensureerd zijn.Zegt Moore : " Wij hebben daarvan beelden
kunnen maken, omdat ik stiekem filmploegen naar Irak had
gestuurd. Ik ben in staat geweest om een ploeg bij de
Amerikaanse militairen aldaar te laten infiltreren, zonder dat
zij wisten dat het voor Michael Moore was." En er is meer : de
gewetenloosheid van topindustriëlen die, kort na het begin van
de oorlog, op een seminarie met de veelzeggende naam “Rebuilding
Irak” bijeenkomen en met dollartekens in hun ogen dromen van
vette winsten, maakt elke kijker misselijk : “This war is good
for business, bad for the people.” Daarom alleen al is deze
documentaire van onschatbare waarde. Toch moeten enkele
kanttekeningen gemaakt worden.
Tijdens het bekijken van de vaak onthutsende beelden voel je
regelmatig gerechtvaardigde woede en verontwaardiging opwellen.
Anderzijds voel je je ook bepaald ongemakkelijk omdat ons beeld
van de realiteit voor een groot deel bepaald wordt door alles
wat we door de media opgelepeld krijgen en dat is, zo blijkt,
vaak gestuurd of gecensureerd. Maar deze redenering geldt
evenzeer voor het medium dat Moore gebruikt: de documentaire.
Met listig achter elkaar gemonteerde fragmentjes, linken die hij
terloops legt, hypotheses die hij opwerpt maar niet verder
uitdiept en retorische vragen duwt Moore, met de
fijngevoeligheid van een olifant in een porseleinwinkel, de
argeloze toeschouwer duidelijk in de richting van zijn eigen
overtuiging.
Dat deze film heel wat controverse heeft opgewekt, ligt dan ook
voor de hand.
Het begon al met het uitgeven en verdelen van de film. Buena
Vista International, de filmtak van Disney, verbood
Disney-dochter Miramax “Fahrenheit 9/11” uit te brengen, volgens
Moore o.i.v. de Bush-administratie. Ook schrijver Ray Bradbury
was niet blij met de titelver-wijzing naar zijn science-fiction
boek 'Fahrenheit 451' uit 1953. Ongevraagd zou Moore de titel,
die verwijst naar de temperatuur in fahrenheit waarbij een boek
vlam vat, gestolen hebben. Volgens Moore is ”Fahrenheit 9/11” de
tempera-tuur waarbij vrijheid brandt. Kritiek van een zwaarder
kaliber luidt dat Moore op een simplis-tische manier, zonder de
minste subtiliteit, een zwart-wit karikatuur maakt van de
werkelijk-heid en daarbij zeer demagogisch te werk gaat. Op geen
enkel moment laat hij de tegenpartij aan het woord. Het gevaar
van deze film is dan ook dat sommigen zou op de duur de indruk
krijgen dat Bush een grotere schurk is dan Saddam of Bin Laden.
VRT-journalist Rudy Vrankcx zei in Humo dat de hele problematiek
rond de oorlog in Irak zo complex was, dat een weldenkend mens
bijna niets anders meer kon doen dan zwijgen als hem de vraag
gesteld werd of hij nu voor of tegen de oorlog was.
Er zijn feiten die je niet uit het oog mag verliezen als je naar
“Fahrenheit 9/11” kijkt. Vervelend voor Moore is ook dat enkele
van zijn waarheden intussen weerlegd zijn door o.m. de Britse
columnist Christopher Hitchens in zijn artikel 'Unfairenheit
9/11 – The lies of Michael Moore”. Toch blijft “Fahrenheit
9/11” een belangwekkende documentaire waarin Moore bijna
letterlijk de Griekse geschiedschrijver Herodotos (6e-5e eeuw v.
Chr.) citeert in een commentaar op het 1e grootschalige conflict
tussen Oost (de Perzen) en West (de Grieken) : ‘Er is niemand zo
dwaas dat hij oorlog verkiest boven vrede. Want in vredestijd
begraven kinderen hun vaders,maar in oorlogstijd (begraven)
vaders hun kinderen.’
Knap is ook de vaststelling van Moore dat oorlogen er niet zijn
om gewonnen te worden,
maar om de macht van de elite, de macht van het systeem in stand
te houden. Dat uitgerekend diegenen, die door de politiek van
deze machthebbers in ellendige sociale omstandigheden geduwd
zijn en door hun armoedig en uitzichtloos bestaan kiezen voor de
“zekerheid” die het leger biedt, strijden en sneuvelen om “het
systeem” dat hen zo slecht behandeld in stand te houden, is
bijzonder bitter. Vele nieuwe recruten voor de Romeinse
legioenen kwamen ook van het armtierige platteland. Caesar was
ook geen liefdadigheidswerker. Tijdens zijn roemruchte Gallische
veroveringsoorlog kwamen naar schatting 1.000.000 Galliërs om
het leven. Rekening houdend met de toenmalige
bevolkingsdichtheid komt dit neer op het onhutsende gemiddelde
van 1 Galliër op 20.
Net als Bush, voor wie de oorlog een welkome bliksemafleider was
van zijn niet al te florissante politiek tot dan toe, had Caesar
deze oorlog echt nodig om louter politieke redenen: als hij een
veroveringsoorlog voerde kreeg hij verschillende legioenen
toegewezen. En legioenen betekenden niet alleen militaire maar
bovenal politieke macht. De ontwikkelde Romein die zijn
verslagen hierover las kreeg toen, net zoals wij nu in de
aanloop naar de oorlog tegen Irak, een opeenstapeling van halve
waarheden, hele leugens en “gekleurde” informatie te verwerken.
Het is nu aan U om dit filmpamflet over de “Pax Americana” in
het Midden-Oosten op zijn juiste waarde te beoordelen, na het
bekijken van deze boeiende maar verraderlijke documen-taire. U
mag ‘Fahrenheit 9/11’ écht niet missen al was het maar om nog
kritischer te staan tegenover voorgekauwde “waarheden”. Moore is
een man van tegenspraak, net zoals Voltaire, die ooit schreef :
‘Mijnheer, ik ben het volledig oneens met wat uw ideeën, maar ik
zal mij tot mijn laatste ademtocht inspannen opdat u uw mening
zou kunnen verwoorden’. Een demo-cratisch idee, niet ?
‘Fahrenheit 9/11’ geeft alleszins stof tot nadenken en
nakaarten, en dat is al heel wat. Bovendien is het een kanjer
van een filmgebeuren, bekroond met de Gouden Palm 2004 in Cannes.
Vandaar. |
|
