Na de dood van Franco in 1977 onderging de Spaanse film
ingrijpende veranderingen. In een eerste fase werden
hoofdzakelijk taboedoorbrekende films gemaakt. Denken we maar
aan het werk van Pedro Almodovar. In een tweede fase komen
vooral sociale films aan bod die de keerzijde van de
maatschappelijke bevrijding belichten. Zo werd in El Bola
kindermishandeling aangeklaagd. In Te doy mis ojos wordt het
geweld binnen het gezin, tussen man en vrouw, aangekaart ; een
ander probleem dat, zeker in Spanje, lange tijd taboe bleef en
nog altijd onderschat wordt. De nieuwe socialistische regering
in Spanje bereidt trouwens een specifieke wet voor die
betrekking heeft op dit probleem. De jonge actrice (bekend van
o.a. El sur en Land and freedom) en regisseuse Iciar Bolain
heeft het onderwerp nog steviger op de agenda laten zette met
haar bekroonde film. Zeven Goya’s (de Spaanse Oscars) vielen
deze film te beurt, waaronder die voor de beste film, en die
voor de beste mannelijke en vrouwelijke hoofdrol. Meer dan een
miljoen bezoekers gingen de film al bekijken in Spanje. “Ik wil
het belang van een film niet overschatten, maar hij heeft
geholpen om te toveren in mensen van vlees en bloed”, zegt de
cineaste.
Pilar is negen jaar getrouwd met Antonio, een verkoper in een
elektrozaak. Zij is huisvrouw en voedt hun zoontje op. Het zijn
allerminst gelukkige huwelijksjaren geweest. Na een zoveelste
bezoek aan het ziekenhuis, zij werd weer eens geslagen door haar
man, trekt Pilar met hun zoontje in bij haar zus. Als de dood
voor de reacties van haar man wordt zij een speelbal van haar
geëmancipeerde zus en haar hypocriete moeder die haar elk met
“goede raadgevingen” overladen. Voor Pilar, aan de meest
tegenstrijdige emoties overgeleverd, begint een moeilijk proces
van gewapende vrede, toenadering en verzoening. Hierbij weet de
cineaste op een vakkundige manier de talrijke valkuilen van een
weekendfilm te vermijden. Nooit vervalt zij in overdreven
melodrama of in stereotypen. Voor haar was het een uitdaging op
zoek te gaan naar de redenen waarom mannen zoiets doen. Met de
film wou zij in de diepte gaan en de problematiek beter
begrijpen. Talrijke gesprekken met gezinstherapeuten en
slachtoffers van huiselijk geweld gingen aan de film vooraf.
Bijgevolg worden de personages niet gebruikt als kapstok om een
mooi zedenlesje aan te brengen. Integendeel, veel aandacht wordt
besteed aan een geraffineerde psychologische analyse van haar
personages.
Pilar is een schuchtere, onzekere vrouw, boordevol romantische
ideeën over gezin en familie. Zij mist zelfvertrouwen om haar
eigen verlangens hard te maken. Tot op de dag dat zij de job van
haar leven vindt, zij haar eigenwaarde terugvindt en zij de
economische zelfstandigheid mag proeven. Ook nadat zij haar man
verlaten heeft bijft zij van hem houden, blijft zij hem kansen
geven, in de hoop dat hij ooit zal veranderen. Zo tracht de
regisseuse een wijd verspreid misverstand te ontkrachten i.v.m.
mishandelde vrouwen : zij kunnen toch weggaan, wat verhindert
hen om radicaal te breken met hun man?
In werkelijkheid liggen
de verhoudingen veel complexer. Een mishandelde vrouw moet zelf
de beslissing nemen, op basis van haar tegenstrijdige gevoelens.
Zeer raak is hierbij de visuele metafoor die Bolain hanteert :
luidt het in het begin nog “te doy mis ojos” (ik geef je mijn
ogen), dan luidt het op het einde “tengo que verme, no sé quién
soy” (ik moet mezelf bekijken, ik weet net wie ik ben).
Antonio wordt niet als een eendimensioneel monster
geportretteerd. Wel als een gefrustreerde man met een
minderwaardigheidscomplex omtrent geld en sociale status. Hij
kan zelfs de illusie van tederheid opwekken maar in zijn drang
zijn vrouw te beminnen uit hij dit op een totaal verkeerde
manier. Hij heeft vooral angst voor het leven en de
veranderingen ; liefde betekent voor hem dan ook een gevangenis
bouwen rond zijn vrouw, uit schrik haar te verliezen. Hij is
zelfs bereid een groepstherapie te volgen maar zijn onmacht
tegenover zijn rol als man in de moderne maatschappij maken van
Antonio een slechter mens dan hij werkelijk wil zijn. Behalve
afschuw wekt dit personage vooral medelijden op. En Pilar,
behalve medelijden, uiteindelijk ook bewondering.
Met Te doy mis ojos brengt de regisseuse een nuchtere maar toch
ontroerende prent die opvalt door een sobere regie. Nooit
vervalt zij in sensatiezucht, veel geweld wordt trouwens
gesuggereerd. Af en toe word het dramatische gebeuren zelfs
opgevrolijkt door een vleugje humor. De scènes zijn van een
bijna ondraaglijke intensiteit waardoor je als kijker echt
meeleeft met de personages. Hun angsten en verlangens zijn de
jouwe. De cineaste grijpt niet in maar blijft op de achtergrond,
ten voordele van de acteurs die met hun uitstekende vertolkingen
de film op een zeer hoog niveau tillen.
Ook cinematografisch is de film een pareltje. De keuze van de
stad Toledo als filmlocatie bijvoorbeeld is al een metafoor op
zich. Als versterkte Middeleeuwse stad leende Toledo zich
perfect voor de thematiek van de film. De geschiedenis van de
stad is bezaaid met bloedige periodes en de stevige muren
schijnen zware geheimen te verbergen. En toch is het ook een erg
mooie stad, rijk aan kunstschatten (bvb van de schilder El
Greco). De bruggen en de aquaducten symboliseren de
mogelijkheden tot communicatie die voortdurend op de proef
gesteld wordt in de film.
Te doy mis ojos is een harde maar indrukwekkende film die je
niet onbetuigd zal laten. Een drama met universele geldigheid ! |
