Officiële
site
met trailer |
31 01 2006 Regie:
Scenario:
Fotografie:
Montage:
Muziek:
Vertolking: |
|
SOPHIE SCHOLL |
Duitsland |
2005 |
120' |
Marc Rothemund
Fred Breinersdorfer
Martin Langer
Hans Funck
Johnny Klimek
Julia Jentsch (Sophie Scholl), Fabian Hinrichs (Hans Scholl),
Johanna
Gastdorf (Else Gebel), Alexander Held (Robert Mohr), Andre
Hennicke
(Roland Freisler)
|
|
|
Jongerenweerstand tegen Hitler
 |
Helemaal op het einde van de film “Der Untergang” krijgt de kijker
een fragment te zien uit een interview met Hitler’s
privé-secrataresse Traudl Junge. Daarin vertelt ze dat ze de
persoonlijke schuldvraag lange tijd had verdrongen door zich te
verschuilen achter het feit dat ze nog zo jong was toen dit
alles gebeurde.
“Maar”, zo zegt ze, “op een dag liep ik langs de gedenkplaat
voor Sophie Scholl in de Franz-Josephstrasse in München. Ik zag
dat ze net zo oud was als ik en dat ze in het jaar dat ik bij
Hitler kwam, terechtgesteld is. Op dat moment besefte ik
eigenlijk pas dat een jeugdige leeftijd geen excuus is en dat
het misschien mogelijk was geweest om dingen te weten te komen.”
Ineens drong het besef bij haar door dat jeugd en onervarenheid
geen alibi waren voor onwetendheid. Hans en Sophie Scholl waren
even oud als zij geweest. Terwijl de Scholls stierven voor de
vrijheid van Duitsland, begon Junge vol enthousiasme aan een
baan bij de man die Duitsland de ondergang in dreef. Het verhaal
van de jonge maar buitengewoon moedige Sophie Scholl is het
thema van deze film en regisseur Marc Rothemund verfilmde de
laatste dagen van haar leven.
München, 18 februari 1943. Broer en zus Hans en Sophie Scholl
maken deel uit van “Die Weisse Rose”, een verzetsbeweging die
voornamelijk bestaat uit 5 universiteitsstudenten en 1
professor. In Stalingrad hebben de nazi’s net een verpletterende
nederlaag geleden en de leden van de verzetsbeweging willen het
“momentum” aangrijpen om de twijfel die in veel lagen van de
bevolking groeit, aan te wakkeren. Sophie trekt samen met haar
broer naar het hoofdgebouw van de universiteit in München; in
hun koffer en aktentas steken pakken pamfletten die ze snel
willen verspreiden vooraleer de studenten de cursuslokalen
uitstromen. Maar dan loopt het fout…
Zo beginnen “Die Letzte Tage” van Sophie en Hans Scholl. Op 22
februari 1943 is het eerste proces tegen de Witte Roos achter de
rug. Op 19 april van datzelfde jaar volgt een tweede reeks
veroordelingen. Onder de veroordeelden bevindt zich Kurt Huber,
hoogleraar psychologie en filosofie, mentor en inspirator van de
Witte Roos. Daarmee is de verzetsbeweging onthoofd. Ze was
voornamelijk actief in enkele grote universiteitssteden en
verspreidde duizenden vlugschriften. Slogans (“Nieder mit
Hitler”) werden op de muren geschilderd, teksten riepen op tot
passief verzet. Goethe en Schiller, Aristoteles en Lao-Tse,
Novalis en “Prediker” uit de bijbel… allemaal werden ze door
deze ongemeen scherpzinnige en briljante geesten geciteerd in
hun moedig gevecht tegen Hitlers levensverslindende
oorlogszucht.
Hoewel het om een vrij beperkte groep studenten ging, waren de
autoriteiten er niet gerust in. Protest in Hitlers eigenste
München, de bakermat van de nazi-beweging, kon niet en daarom
werd er hard en meedogenloos ingegrepen. De voorzitter van het
Volksgerichtshof, Roland Freisler, kwam zelfs persoonlijk uit
Berlijn overgevlogen om het proces tegen de Witte Roos te
leiden.
Het leven van deze jonge heldin – Scholl werd slechts 21 – werd
in 1982 al twee keer verfilmd door Michael Verhoeven en Percy
Adlon. Deze derde film is echter geenszins overbodig maar
onderstreept de grenzeloze moed, het scherpe intellectuele
inzicht en de enorme spirituele kracht van Sophie Scholl (een
moderne versie van Sophokles’ Antigone) en haar vrienden. En dat
terwijl Hans een tijdje lid was van de “Hitlerjugend” en Sophie
van de “Bund Deutscher Mädel”, tot afschuw van hun vader, een
vrij denkende en onafhankelijke geest die Hitler van in de
beginne beschouwde als een soort “rattenvanger van Hamelen”.
Hans Scholl maakte in 1937 kennis met de gevangenis en kwam in
het begin van de jaren veertig als medisch helper aan het
Oostfront terecht. Daar zag hij de ellendige gevolgen van een
perfide ideologie.
Dat het Duitse volk zich daarin liet meeslepen, kon er bij de
mensen van de Witte Roos niet in. Vandaar dat hun eerste pamflet
begon met “Niets is een cultuurvolk onwaardiger dan zich zonder
tegenstand te laten ‘regeren’ door een onverantwoordelijke en
aan duistere instincten gehoorzamende heerserskliek”.
Briljante historici als Sebastian Haffner, Joachim Fest en Ian
Kershaw leren ons nu dat Hitler, ondanks zijn retoriek, niets
gaf om zijn eigen volk. Dat precies daarin zijn verraad schuilt.
Al in hun tweede vlugschrift ontmaskeren de leden van de Witte
Roos de Führer.
Pas in de herfst van 1942, als Sophie in het spoor van haar
broer (student geneeskunde) naar München trekt om er biologie en
filosofie te gaan studeren, raakt ze tegen de wil van Hans,
betrokken bij de verzetsbeweging. In januari 1943 neemt ze voor
het eerst deel aan de verpreiding van de pamfletten. Half
februari werkt ze mee aan een zesde en laatste vlugschrift:
“Driehonderd dertigduizend Duitse mannen zijn (in Stalingrad)
door de geniale strategie van de korporaal uit de Eerste
Wereldoorlog zonder enig gevoel voor verantwoordelijkheid, de
dood en het verderf ingejaagd. Führer, wij danken u.’’ Nadat het
uit Duitsland gesmokkeld was, werd dit pamflet in Engeland
gekopieerd en daarna vanuit vliegtuigen terug uitgestrooid boven
Duitsland; ook via de BBC werd de tekst verspreid.
Een paar dagen na het verschijnen van dit pamflet was Sophie
echter al dood…
Uitermate interessant is dat de regisseur voor deze filmversie
gebruik kon maken van de notulen van Sophie Scholls verhoor door
Robert Mohr, “Kriminalobersekretär” bij de Gestapo in München.
Deze documenten werden 15 geleden, na “Die Wende”, gevonden in
Oost-Duitse archieven. De makers van de film ontdekten dat het
om een van de sluwste Gestapo-ondervragers ging, maar desondanks
slaagde Sophie Scholl er bijna in hem om de tuin te leiden. Zij
stond op het punt te worden vrijgelaten, toen haar broer alles
bekende. Meteen nam ze alles op zich en beweerde trots te zijn
op wat ze had gedaan. Zelfs een door Mohr in 1951 vermelde en nu
bevestigde ontsnappingsmogelijkheid – ,,Je besefte de
draagwijdte van je daden niet’’ – wees ze af. Dat ze die kans
kreeg, is een bewijs voor de indruk die ze op iedereen maakte.
Een van de hoogtepunten van deze film is ongetwijfeld de sober
maar precies en efficiënt in beeld gebrachte ondervraging van
Sophie Scholl. Ademloos zit je ernaar te kijken. Een kamer met
een tafel, twee stoelen en twee acteurs. Zo simpel, strak en
sober wordt het gebracht. Julia Jentsch (Sophie) en Alexander
Held (Mohr) spelen ingetogen maar kordaat en met een enigmatisch
zelfvertrouwen dat de aandacht moeiteloos vasthoudt. De
belichting en de fotografie zijn sober, de muziek is spaars
ingezet. Als Sophie met de woorden “Nicht ich, sondern Sie haben
die falsche Weltanschauung!” de doorgewinterde
Gestapo-ondervrager aan het twijfelen brengt over zijn eigen
ideologie, zit je met open mond te kijken naar dit zelden gezien
staaltje van acteerkunst. Fantastisch hoe Mohr erin slaagt om
met een stalen gezicht zoveel emotie en twijfel tentoon te
spreiden.
Het is dan ook even wennen als het eigenlijke proces met een
scheldende en tierende Freisler er aankomt. Maar wie op
archiefbeelden de echte Freisler aan het werk zag, weet dat dit
helemaal geen over-acting is maar wel de pure realiteit. De
gevreesde en gehate Freisler, die gemiddeld 3 doodvonnissen per
dag uitsprak, wordt in deze film in al zijn brutaliteit opnieuw
“tot leven gewekt”. Rothemund baseerde zich hiervoor op de
historische filmopnamen van het proces tegen de daders van de
aanslag op Hitler op 20 juli 1944 in de “Wolfsschanze” in
Pruisen. Als kijker voel je a.h.w de angst zo in je opkomen en
besef je pas dan ten volle hoe moedig Hans Scholl moet geweest
zijn om Freisler en de aanklagers naar het hoofd te slingeren:
“Eure Köpfe rollen auch noch!”
Zoals gezegd zijn de vertolkingen ijzersterk en het wekt dan ook
geen verbazing dat de 27-jarige Julia Jentsch op het
Filmfestival van Berlijn voor haar prestatie beloond werd met de
Zilveren Beer voor Beste Actrice, een Gouden Lola kreeg op de
Duitse Film Awards en tijdens de European Film Awards
uitgeroepen werd tot beste Europese Actrice. Regisseur Marc
Rothemund ging op de Berlinale aan de haal met de Zilveren Beer
voor Beste Regie en de film is 1 van de grote kandidaten in de
categorie “Beste buitenlandse films” op de komende
Oscaruitreiking.
Ten slotte nog dit: lees na het bekijken van de film zeker het
pas heruitgegeven boek “De Witte Roos” van Inge Scholl, zus van.
“Ik buig diep het hoofd voor hun nagedachtenis,” besluit Geert
Van Istendael in de Standaard der Letteren. Na het zien van deze
ontroerende topfilm (die ook voor de jongeren uitermate
interessant is) kan ik me daar alleen maar volmondig bij
aansluiten.
|
|
 |
|
