Officiële
site
|
24 10 2006
Regie/Scenario:
Fotografie:
Montage:
Vertolking:
|
|
Manderlay |
Denemarken
Zweden
UK
Duitsland
Nederland |
2005 |
139' |
Lars von Trier
Anthony Dod Mantle
Molly Malene Stensgaard
Bryce Dallas Howard, Isaach de Bankole, Danny Glover, Willem
Dafoe, Michael Abiteboul |
|
|
Verdraagzaamheid: theorie of praktijk? |
Verenigde Staten van Amerika, jaren ’30 van de vorige eeuw.
Slavernij is zo’n 70 jaren geleden afgeschaft. Sommige zwarten
hebben een nieuw leven in vrijheid kunnen opbouwen, maar de
meerderheid bevindt zich nog altijd in één of andere vorm van
afhankelijkheid tegenover de blanken. Een heel speciaal geval
echter is de plantage van Manderlay, ergens in de ‘Deep South’.
Daar lijkt de slavernij gewoon nooit te zijn verdwenen en leven
de zwarten nog steeds volgens ‘Mam’s Law’, een zelfgeschreven
handleiding van een blanke bazin. Dat steekt de ogen uit van
Grace, de eeuwige weldoenster wiens generositeit we leerden
kennen in het eerste deel (Dogville) van wat een trilogie moet
worden die luistert naar de naam: USA - Land of Opportunities
van de Deense regisseur Lars Von Trier.
Het is niet nodig Dogville gezien te hebben om van Manderlay te
kunnen genieten, maar een korte schets van wat vooraf ging is
hier toch op zijn plaats. Grace is de dochter van een
gangsterbaas, maar vlucht van alle geweld en machtsvertoon
waarmee ze opgroeit. Zo komt ze terecht in het dorpje Dogville
in de Rocky Mountains, waar ze door behulpzaamheid en
generositeit hoopt een deel van de gemeenschap te kunnen worden.
Het zijn echter de Depressie-jaren, wat maakt dat de arme
inwoners nog moeilijker te ontdooien zijn dan anders.
Uiteindelijk lijkt Grace te slagen in haar opzet. Haar goedheid
wordt geapprecieerd en ze lijkt leven te brengen in het anders
vooral saaie dorpje. Maar haar goedheid roept geen wederzijds
respect op, integendeel. Grace wordt hoe langer hoe meer
misbruikt, totdat de situatie uiteindelijk onhoudbaar blijkt.
Compleet vernederd krijgt Grace toch nog het laatste woord,
waarbij haar eeuwige geduld omlaat in een genadeloos
slotoffensief. Ze keert terug naar haar vader en wil delen in
diens macht.
Het is die macht die ze aanwendt om de slaven van Manderlay te
bevrijden. Maar dat loopt niet altijd van een leien dakje. Ze
wil de vruchten van de democratische vrijheid doen proeven, maar
de mondjes vallen niet direct open. Toch geeft ze, opnieuw, niet
zomaar op. Ze baant zich een weg door gemakzucht en domheid en
lijkt uiteindelijk haar oogst binnen te halen. Maar of haar
verwezenlijkingen ook echt wortel geschoten hebben blijft maar
de vraag. Het eerste deel Dogville, viel op door zijn sterk en
meeslepend verhaal, maar meer nog door zijn vormgeving. Het
decor bestond uit witte lijnen en aantekeningen op een zwarte
vloer, die de huizen, straten en tuinen markeren. Enkele
rekwisieten zoals tafels en kasten, suggereren de woonruimtes.
Manderlay past hetzelfde principe toe, al zoomt Von Trier hier
meer in op de personages, waardoor het effect van het open decor
voor een stuk wegvalt. Maar het blijft een tour de force om met
zo weinig middelen zo’n verbeeldingsruimte te openen.
Vaak verwijst men naar Bertold Brecht en diens
vervreemdingseffect, dat erop uit was het publiek een (politiek)
geweten te schoppen. Maar met wie Von Trier ook vergeleken
wordt, hij is één van de weinige hedendaagse cineasten die
tegelijkertijd durft te experimenteren èn een zinnig verhaal
weet te vertellen dat weinigen onberoerd laat. Het beestje dat
zich mens noemt wordt door Von Trier genadeloos onder de loep
gelegd, waarbij blijkt dat de sociale kwaliteiten van deze soort
niet altijd even goed ontwikkeld zijn en hij nogal eens toegeeft
aan de meer gewelddadige kant van zijn natuur. Zo’n beetje
dezelfde boodschap die we ook al meekregen in A History of
Violence van David Cronenberg. Niet toevallig krabben beide
regisseurs het vernislaagje van de Amerikaanse beschaving af, om
te tonen hoe dit land van beloften eigenlijk gebouwd is op een
fundament van geweld en dominantie. Knipogen naar de politieke
houding van de VS vandaag zijn niet mis te verstaan. Maar
Manderlay deelt de samenleving niet op in de goeien en de
slechten, maar wijst eenieder op zijn of haar
verantwoordelijkheid, zowel de machthebbers als de onderdrukten,
zowel blank als zwart.
Bryce Dallas Howard, dochter van regisseur Ron Howard
(Cinderella Man), geeft gestalte aan Grace. Oorspronkelijk zou
Nicole Kidman de drie delen afwerken, maar de samenwer-king liep
spaak na de eerste film. Dat maakt dat we (letterlijk) een heel
andere Grace krijgen dan in Dogville, wat echter geen breuk
betekent op het niveau van het verhaal. Bryce is de geknipte
actrice om de ambigue relatie van blanke Amerikanen met
kleurlingen uit te beelden. Zonder dat ze het zelf wil toegeven
is ze het prototype van de blanke vrouw, die zo wegge-lopen
lijkt uit het schilderij Olympia van Manet, dat een naakte
blanke courtisane afbeeld en een zwarte meid die haar meesteres
onderdanig en met de glimlach een bos bloemen brengt. Toeval?
Ook de andere acteurs en niet in het minst Isaach de Bankole
spelen hun rol met glans en overtuiging. Manderlay is het soort
film waar je je tanden op stuk kan bijten, als je wil, maar die
op de eerste plaats een helder verhaal brengt dat iedereen een
spiegel voorhoudt. Niet alleen de Amerikanen, maar ook de
Europeanen. Lars Von Trier is immers zelf nooit in Amerika
geweest. De arme man heeft vliegangst, maar net zoals in de rest
van Europa is de Amerikaanse cultuur voldoende manifest aanwezig
in zijn Deense thuisbasis om deze als vertrekpunt te nemen voor
zijn filmische strooptochten. |
|
