Roman Polanski Yasmine Reza & Roman Polanski Pawel
Edelman Alexandre Desplat Hervé De Luze Jodie Foster
(Penelope Longstreet), Kate Winslet (Nancy Cowan), Christhoph
Waltz (Alan Cowan), John C. Reilly (Michael Longstreet), Eliot
Berger (Ethan)
‘Comedy of Life’
Van kinderruzie tot burentwist : met een knipoog naar Billy
Wilder. Zo kijkt Roman Polanski naar een herkenbaar stukje
levenscontext waarin een kleine confrontatie volstaat om, met een
grimlach, mensen te ontmaskeren die ogenschijnlijk sereen
samenleven. In het kielzog van twistende kinderen maken hun ouders
het de kijker duidelijk dat het niet altijd goud is wat blinkt.
Meteen de aanzet voor een schitterende zedenkomedie die gensters
slaat, een levendig duel dat, verbaal en cinemato-grafisch, tot op
het bot gaat en onderlinge tegenstellingen scherp doorlicht.
Polanski is en blijft, ook op hoge leeftijd, een meesterlijk
observator van de sociale omgeving. Hij schetst in dit prikkelend
‘ouderportret met kinderen’ de inconsequenties en schijnwaarheden
van hun milieu. Met sardonisch plezier zet hij het mes in hun
grote en kleine kantjes die stilaan het vernis verwijderen van een
perfect ogende façade. Polanski gnuift. De filmliefhebber glimt.
Het tempo is enorm, de sfeer evolueert constant. Tussen
toenadering en meningsverschil spelen de acteurs de pannen van het
dak. Tot plezier van wie verrast naar dit ouderkwartet zit te
kijken als naar de verschillende kleuren en trajecten van vissen
in een aquarium.
De vertolkers van dit koppelduet zijn ook
niet mis : een briljante Jodie Foster en de goedmoedige J.C.
Reilly vertolken met brio de ouders van het slachtoffer, Kate
Winslet en Christoph Waltz zijn de ‘ouders van de dader’. De arena
is goed afgebakend, de kampen duidelijk : het steekspel kan
beginnen. ‘Mijn kind,schoon kind’, niet ? En de ouders ? Op hun
hoede. Wat op het eerste zicht een banaal verschil in
interpretatie was, groeit geleidelijk aan uit tot een totale
ontmaskering : het ego-conflict escaleert tot een schijnbaar
genadeloze afrekening.
Denk nu niet dat Polanski het
lachen verleerd is en zich met oubollige clichés bezig houdt.
Integen-deel. Hij bezit genoeg afstand om de personages te laten
verdwalen tussen rationeel en impulsief gedrag, als een echo uit
hun eigen kindertijd. Het patent verschil tussen formeel en
primair zet de deur open naar humoristische ontladingen. Want
Polanski relativeert snel de ernst van het kinder-incident. Hij
weet anderzijds ook de spanning op te bouwen via emotionele
reacties op woorden en houdingen, mentaliteiten en opvattingen die
de ‘overkant’, op het juiste moment, meer prikkelen dan die hebben
kan. Als gevolg van de veroorzaakte kettingreactie loopt de
temperatuur op, stokt de omzichtige dialoog en vliegen verwijten
in ‘t rond, tot de grappige eindbeelden op vrolijke muziek van
Alexandre Desplat een orgelpunt zetten achter zoveel onnodige
heibel. Zou het kunnen dat mensen die gevangen zitten in hun
eigengereidheid soms reageren als diertjes in een kooi ? In dat
spel tussen kat en muis toont Polanski zich een onklopbaar
regisseur, een bovenbeste manipulator die speelt met hooggestemde
standpunten die meteen als een steekvlam uitdoven. In dat soort
arena is strijd de motor : met zichzelf, onderling en met derden.
En dan blijkt snel dat vredig leven een dagelijkse illusie is en
beschaving veelal modieus vernis.
Polanski drijft de
tegenstellingen met opzet tot de spits : meningsverschillen die
breuken tussen buren veroorzaken, tot daar aan toe. Maar dat ook
de onderlinge relatie tussen echtgenoten onder hoogspanning komt
door een onplezierig maar toch klein incident tussen kinderen,
doet Polanski allicht denken aan de wereldklassieker ‘Who’s afraid
of Virgina Wolf’. Ook daar blijken de vaste ankerpunten ‘fake’ en
plots oorzaak van verwijdering. De tweespalt tussen schijn en
werkelijkheid, binnenshuis en buitenshuis, is een onvoldoende
basis om er je leven aan op te hangen : wat vroeger
vanzelfsprekend was, is het verre van. Samenzijn op los zand ? Dat
is alvast geen optie voor fijne toekomst. Als ‘meester van de
besloten ruimte’ filmt Polanski deze ‘relaties op losse schroeven’
vanuit wisselende camerahoeken, observeert hij de ook mentaal
besloten levensruimte waarin personages via ‘close ups’ worden
uitgekleed bij steeds verder uitdeinende woordenwisselingen die
hun echte gedachten verraden. Spiegels en voorwerpen komen hierbij
ook niet toevallig in beeld. ‘Als in een sardonische spiegel’
kijken personages en filmliefhebbers vanuit hun eigen standpunt
naar deze oncomfortabele microcosmos die, tussen de wederzijdse
prikken door, van grimlach naar lachsalvo evolueert. Als de kijker
de aanleiding van dit steekspel op z’n juiste waarde schat.
Het theaterstuk van Yasmine Reza was al een wereldhit die
zowel Isabelle Huppert, Ralph Fiennes en James Gandolfini, elk in
hun eigen biotoop, wist te strikken voor erg gesmaakte
interpretaties. Zelfs Hugo Claus en Christopher Hampton tekenden
voor vertalingen ! “Carnage” (‘Slachting’ is de ietwat overtrokken
filmtitel) is dan ook een geschenk uit de hemel om vier topacteurs
los te laten op dit relationeel mijnenveld. Polanski focust met
duivels plezier op de gespannen reacties van persona-ges die geen
kant op kunnen en zet hen klem met een beweeglijke camera. Het
resultaat is een prikkelende doorlichting, tussen ernst en luim,
tussentijds ook goed voor onbekommerde en soms ook ietwat wrange
lachbuien wegens de bijwijlen hilarische acteerprestaties. Een
Polanski in grote doen, vol spottende levenswijsheid en zin voor
relativiteit, zet de evidenties van een gestresseerde generatie op
de helling in een filmisch ‘huis clos’ of besloten biotoop waarin
de ‘ontmoeting’ van de echtelieden nog lang zal nazinderen. Hun
kinderen en hamster blijken duidelijk minder geraakt door het
incidentje dan hun opgefokte ouders, zo blijkt uit het grappig
slotbeeld. Een opmerkelijke Polanski. Geniet volop van deze
pittige slotvertoning van een zeer afwisselend 59ste
Filmclub-seizoen. Met oprechte dank aan medewerkers, publiek en
sponsors.
Graag tot op de volgende afspraak,
dinsdagavond 4 september, openingsavond van het Lustrum 60 Jaar
Filmclub Zottegem vzw. Viert u ook mee ? Tot dan en van harte
welkom !
